Ülkemizde asansör sayısının artması, monte eden ve akabinde servis hizmeti için oluşan ihtiyaç sektörel büyümenin destekleyici gücü olmuştur. Geçmişte yapılan montaj sayıları ile bazı firmalar bakım hizmetini ikinci planda tutmuştu. Yasal düzenleme ile periyodik kontrol faaliyetlerinin her geçen gün düzene girmesi ve binalardaki asansörlerin muayeneler sonrasında eksiklikleri bir bir ortaya çıkmaya ve %99 ile başlayan kırmızı etiketli (güvensiz) asansör sayları Bakanlık verilerine göre güncel olarak %30 seviyelerine kadar inmiş durumdadır. 

Peki bakım ve servis hizmetleri için bir düzenleme olmasına rağmen firmalar neden uygulamıyor sorusu aklımıza gelebilir. Her yıl düzenli periyodik kontrole tabi olup, eksikleri giderilip mavi ya da yeşil etiket alan, aylık bakım ve ansızın ortaya çıkan arızalar sonrasında yapılan müdahaleler tekrar devreye alınan asansör neden ertesi yıl yapılan kontrolde tekrar güvensiz ya da kusurlu çıkıyor. Alınan hizmetin sorgulanması kaçınılmaz olmaktadır.

2009 yılında TSE tarafından yayınlanan “Asansör ve Yürüyen Merdivenlerin Bakımı- Bakım Talimatları için Kurallar” TS EN 13015 kodlu standart ile bakım faaliyetlerine ilişkin bilgilendirme yer almaktadır. Bu standart, piyasaya arz edilmiş olan asansörler için güvenli ve tasarlandığı şekilde çalışması, sadece uzman elemanlarca, bakım talimatlarına uygun şekilde yapılan doğru ve önleyici bakım gerçekleştirilebilir denmektedir. Standardın net olarak ifade ettiği sadece uzman elemanlarca yürütülecek bakım faaliyeti sektörel olarak açıkça bulunduğumuz durumda faaliyetin sorgulanması için temel kriterleri ortaya çıkarmaktadır. Asansör İşletme ve Bakım yönetmeliği ile Asansör Periyodik Kontrol yönetmeliği asansör servis firmalarından yetkin personel ile işlerin gerçekleştirilmesini tariflemektedir. Yetkinlik koşulları ilgili yasal düzenlemeler ile belirlenmiştir. Buna göre Mesleki Yeterlilik Kurumundan onaylı Bakım Onarımcı – Seviye -4 Belgesi, Meslek Lisesi ilgili bölümlerden mezun ya da Çıraklık Eğitim Merkezlerinden Ustalık belgesine sahip olmalıdır. 

Firma tarafından bakım için oluşturulan dokümantasyonun temel dokümanı bakım metodunun bulunduğu talimat gerekli tüm bilgileri içermelidir. Buna göre hazırlanacak bakım talimatlarında aşağıdaki bilgiler yer almalıdır:

- Tesisin teknik özellikleri ve tasarım kullanımı (ne amaçla kullanılacağı)

- Tesis ve bileşenlerinin monte edildiği çevre (iklim şartları, kasıtlı zarar vermeye açıklık, vb.)

- Herhangi bir kullanım kısıtlaması,

- Her bir işyeri ve dikkate alınacak olan her konu için risk değerlendirme sonucu,

- Güvenlik bileşenlerinin montajında temin edilen belirli bakım talimatları,

- Güvenlik bileşenleri dışında bakımın gerekli olduğu bileşenlerin bulunması halinde temin edilen bakım talimatları

Tesis sahibi (bina yöneticisi) bu standardın kurallarına uygun bakım yapacak kuruluş ile çalışmalıdır. Ayrıca ulusal düzenlemeler ver ilgili diğer kurallar ve bunların bakım ile ilgili ifadelerini dikkate alması gerektiği yönünde bilgilendirme yapılmalıdır.

Yine aynı standartta tesis sahibinin belirli periyotlarda kullanıcı güvenliği açısından bazı kontrolleri kendisinin yapması gerekir. Örneğin, durak kapıları ve alt kapı kılavuzları, katta durma hassasiyeti, durak ve kabin hareket kumandaları, çift yönlü haberleşme, kapı yön değiştirme güvenlik ve uyarı işaretlemeleri, kabin içi aydınlatma, vb. 

Ayrıca bakım periyodu aşağıdaki kriterler göz önüne alınarak tesis sahibi ile değerlendirilmelidir.

- Bir yıldaki kalkış sayısı, çalışma süresi ve çalışma yapılmayan herhangi bir süre,

- Tesisin yaşı ve durumu,

- Kullanıcıların ve/veya yük taşıma şeklinin yanı sıra içerisinde asansörün monte edildiği yer ve bina tipi,

- Dış çevre özelliklerinin (iklim şartları, yağmur, ısı, soğuk, kasıtlı zarar verilmeye açıklık vb.) yanı sıra tesisin konumlandırıldığı yerel çevre.

Asansör piyasaya arz edilmeden önce monte eden tarafından ilgili direktif ve genel makine emniyet direktifine göre risk değerlendirmesi yapması gerekir. Her risk mümkün olabildiğince, güvenlik önlemleri ve uygun talimatlar yoluyla sınırlandırılmalıdır. Talimatlar hiçbir zaman riski azaltmak için verilen güvenlik önlemlerinin yerini alamaz. 

Bakım sırasında aşağıdaki hususları da dikkate almak gerekir:

- Asansörün ve bileşenlerinin montaj sonrasında doğru ve güvenli fonksiyonu için gerekli olan çalışmalar,

- Bazı bileşenlerin doğru bakımı yapılsa bile, sonrasında bileşen bütünlüğünün veya fonksiyonunun devam etmediği herhangi bir süre veya şart mümkün olabildiğince dikkate alınarak düşünülmüş “tesis ömrü” boyunca gerekli olan çalışmalar

- Özel bakım çalışmaları yapılırken, bazı güvenlik fonksiyonlarının (örneğin, elektrikli güvenlik tertibatı) etkisiz hale getirilmesi gerekli olur ise, tehlike tanımlaması bu gibi durumlarda dikkate alınmalıdır.

Tesis sahibi (bina yöneticisi) kurtarma çalışmaları ilgili olarak bilgilendirilmelidir. Tesis / Bina bünyesinde kurtarma eğitimi verilmiş kişilerin bulunması gerektiği, eğitimin güncelleştirilmesi gerektiği, insanların sadece durak kapılarından kurtarıldığının garanti edilmesi gerektiği, Elektriksel kurtarma gerçekleştirilemediği durumda servis firmasının çağırılmasının garanti edilmesi gerektiği, sadece servis firmasının kurtarma çalışması yapabileceği herhangi bir durumla ilgili olarak, eğitimli kişilerin bilgilendirilmesi gerektiği hususları önem arz etmektedir. 
Bakım talimatı el kitabı aşağıdaki bilgileri içermelidir:

- Seri numarası ile birlikte talimatın uygulandığı tesis tipi (konut, işyeri, fabrika, hastane, vs.)

- El Kitabının adı (ör: elektrikli asansör bakım kılavuzu)

- Konu tarihi

- Monte edenin ismi ver adresi,

El kitabında ayrıca, kullanılan tüm birimler SI birim sisteminde olmalı, bütün sayfalar eksik sayfa tespit edilebilecek şekilde (numaralarla) temin edilmeli, diğer dokümanlara yapılan atıflar eksiksiz olarak verilmelidir. Ayrıca uyarılar tehlikeyi bununla ilgili riskleri ve uygun güvenlik önlemlerini ifade etmelidir. Bakım talimatlarının dili asansörün monte edileceği ülkenin resmi dilinde olmalıdır. Birden fazla dil kullanılacak ise her bir dildeki metinler diğer inden kolayca ayrılmalı ve tercüme metin ve ilgili gösterimin bir arada bulundurulmasına gayret edilmelidir.

Bakım faaliyetine ilişkin detaylı örneklemeler yine aynı standardın içinde yer almaktadır. Tanımlı kurallara uymak hizmet kalitesinin yanında hizmetin asgari seviyede şartlarını oluşturmada firmalarımıza yol göstermesi için önemli bir koşuldur. Bu koşulun tüm firmalarımızca asgari müşterekte sağlanması verilen hizmetin kalitesinin oluşmasına da yardımcı olacağı unutulmamalıdır.

Sağlıklı günler dilerim.
Saygılarımla...