Dikey yapılaşmanın artmasıyla birlikte dünya çapında asansör sanayisi her geçen gün daha da büyümektedir. Ülkemizde de kentsel dönüşüm ve kırsal kesimden kentlere göçün artması sebebi ile arsa maliyetleri yükselmekte, küçük parsellerde yeni binalar ve bu binalarda dikey erişim amacıyla asansörler yapılmaktadır. 

Bu ayki konumuz saha denetimlerinde sık karşılaştığımız tasarım/montaj hataları ve bu hatalarının sebepleri hakkında bilgilendirmeye çalışacağız. 

Ülkemizde ilk Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği yayımlandığı ve Periyodik kontrollerin ülke genelinde uygulanabilir olduğu 2012 yılından bu yana asansörlerin eski veya yeni bakılmaksızın muayenelerinde gerek tasarım gerekse montaj hataları tespit edilmekte ve bu hatalar takip muayeneleri ile yok edilmeye çalışılmaktadır.

Asansörlerdeki Periyodik kontrolün 1.1.2012 tarihinde fiili başlangıcı 18.11.2011 tarihli 27058 sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği'dir. Hafıza tazelemek için anılan yönetmeliğin daha sonrasında 2015 yılında ve 2018 yıllarında revize edilerek yeniden yayınlandığını unutmayalım. 

Asansör sektöründe yeterli bilgi, beceri ve piyasa koşullarından bihaber olarak işe yeni başlayan, yetişmeyen ve tecrübe olmadan cesaret gösterip iş yapmaya çalışan yeni bileşenler ile mesleki açıkları fırsata çeviren fırsatçıların yaptıkları işler neticesinde bir çok hatalı işlemler ile karşı karşıya gelinmektedir. Oysaki gerek 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği gerekse Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği yetkinlik konusunda net olarak şartları tanımlamaktadır. Yetkinlik değerlendirmelerinin kimler tarafından nasıl yapılacağı belirlenmiş olmasına rağmen henüz güncel teknolojik imkanlar yeteri kadar kullanılmamaktadır. Son dönemde yaşanan pandemi süreci de bu sürecin işlemesine imkan tanımamıştır. Yaşanan bilgi, beceri ve tecrübe eksilikleri ürün montajlarında hatalı sonuçlar ile gerek uygunluk değerlendirmede gerekse periyodik muayenelerde karşımıza çıkmaktadır. 

14.06.2017 tarihli 30096 sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan Asansörlerin Tasarımına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ gereğince asansör projelerinin asansör firmaları tarafından yapılması gerekmektedir. Ancak firmaların bu yasal zorunluluğu ve sorumluluğu bilmeden yaptıkları/yaptırdıkları projelerin akabinde, uygulama saha takip sorumluluğundan habersiz olarak yapılan asansör kuyu ve makine dairelerindeki standart dışı uygulamalar sebebiyle tasarım değişiklikleri ortaya çıkmakta ve onaylanmış kuruluşlardan risk değerlendirmelerine ilişkin bir uygunluk değerlendirme çözümü ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Oysaki firmalar oluşan hatalı imalat sonucu kuyu ve makine dairelerini imalat aşamalarında takip etme sorumluluğundadır. Tebliğin talep amacı böyle olmasına rağmen maalesef uygulamada bilgi eksikliği ve iş takipsizliği, iş bilmezlik sonuçları olarak bu problemler ile karşı karşıya kalınmaktadır. 

Yaşanan hatalara ilişkin tespit edilen değerlendirmelerimizi siz değerli okuyucularımız ile paylaşmak istiyoruz.

1. Asansör makine dairesinde yapılan hatalar (MR sistemli)
• Hız regülatörü montaj/tasarım hataları
- Hız regülatörlerinin yerleşim yerinin yanlış belirlenmesi sonucu; çalışma alanınınbulunmaması, geçiş yolunun bulunmaması.
- Yanlış regülatör seçimi; Uzaktan erişimli regülatör kullanılması, hız değerine göre yanlışseçilmesi

• Makine motor bağlantısı montaj/tasarım hataları
- Makine şase yerleşim yerinin yanlış belirlenmesi sonucu; çalışma alanının bulunmaması, geçiş yolunun bulunmaması.
- Uygulama projesindeki verilerin uyumsuzluğu; sarım açısının ve kasnak çaplarının uyuşmaması,

• Kumanda panosu montaj/tasarım hataları
- Kumanda panosunun yerleşim yerinin yanlış belirlenmesi sonucu; çalışma alanının bulunmaması, geçiş yolunun bulunmaması.
- Projede belirtilen kapasitelerdeki ekipmanların (sigorta, kontaktör, inverter, trafo, vs.)

• Yetersiz geçiş alanı montaj/tasarım hataları.
- Asansör avan ve uygulama projelerindeki ölçülere uyulmaması sonrasında yerleşimin mümkün olmaması, geçiş yolunun alçak olması.

• Halat atma pimi, kasnak koruma montaj hataları
- Gerek imalatçıdan kaynaklı gerekse üretim sırasında tasarım eksikliği sebebiyle gerekli olan halat atma pimlerinin yerleşimi ve kasnak korumalarının yetersizlikleri.
- Eksik halat atma pimi takılması

2. Makine dairesiz asansörlerde tahrik ünitesi yerleşimindeki montaj/tasarım hataları (MRL sistemli)
• Makine sehpası montaj/tasarım hataları
- Özellikle tasarım kaynaklı olarak yapılan sehpalar
- Yapılan hatalı kaynaklı birleştirmeler
- Yerleşimden kaynaklı oluşan sıkışma alanları (yetersiz güvenlik alanları)
- Standarda uygun olmayan yerleşim sonucu yetersiz mesafeler
- Makine şaselerinde titreşimlerin sönümlenmemesi
- Askılama sehpalarının ve askılama aparatlarının yanlış montajı, eksik montajı

• Regülatör bağlantısı montaj/tasarım hataları
- Yanlış regülatör seçimi (UCM bobinli regülatör seçilmesi)
- Uzaktan erişimin olmadan montajı
- Yanlış kapasite seçimi

• Kumanda panosu montaj/tasarım hataları (Panoya ait ekipmanların bir kısmı kuyu içinde)
- Kumanda ünitelerinin kuyudan uzak yerleşimi
- Elektrik pano bileşenlerinin gerekli tedbirlerinin kumanda panolarına uyarlanmaması (örnek, besleme hattının öncelikle KAR bağlanması)

• Kabin sabitleme tertibatı montaj/tasarım hataları
- Bağlantı aparatlarının kabine montajının uygun olmaması, yeterli dayanıma sahip olmaması, kabine sabit olması,
- Karşılıklarının gerekli mesafeleri sağlamaması (Kapı üstü açıklığın en az 50*70 cm izin vermesi gerektiği)
- Bağlantının raya tırnak ile yapılması
- Çift taraftan yapılması zorunlu gibi düşünülmesi
- Sabitleme piminin karşılığının kabin hareket hızına göre uygun açıklığa sahip olmadan sıkışmaya sebep olması

• Halat atma pimi, kasnak koruma montaj hataları
- Gerek imalatçıdan kaynaklı gerekse üretim sırasında tasarım eksikliği sebebiyle gerekli olan halat atma pimlerinin yerleşimi ve kasnak korumalarının yetersizlikleri.
- Eksik halat atma pimi takılması

Ekteki resimlerde saha denetimleri sırasında tespit edilen hatalar ve açıklamaları yer almaktadır. Yapılan yanlışların tekrar etmemesini ve bu örneklerin bir daha yaşanmamasını temenni ediyoruz.