Affetmek üzerine…

Tarih boyunca pek çok bilge, kalbimiz kırıldığında iyileşmemiz için affetmemiz gerektiğini söyler.

Oysa, Stanford Affetme Projesi’nin yöneticisi Profesör Fred Luskin’e göre affetmenin ne demek olduğunu bilmeyiz. “Bilseydik,” der profesör, “daha çok ve daha hızlı affederdik.”

Üstelik, affetmenin karşımızdaki için değil, kendimiz için olduğunu iddia eder.

Bu garip iddiayı anlamak için önce affetmenin ne olmadığına bakmamız gerekir. 

...

Affetmek, uzlaşmak değildir.

Affetmek, kabalığa göz yummak değildir.

Affetmek, başımıza gelenleri unutmak değildir.

Affetmek, kötü davranışa bahane bulmak değildir.

Affetmek, olumsuz duyguları yok saymak değildir.

Affetmek, zarar vereni hayatımıza almak değildir.

Yani, bir insanı affettiğimizde, ona güvenmek, onunla konuşmak zorunda değiliz.

Affetmek, öfkeyi ve suçlamayı bırakmak, kendi hikayemizdeki mağdur, kurban, edilgen rolden vazgeçip, duygularımızın sorumluluğunu alarak yeniden baş role erişebilmekle ilgilidir.

…

Yazar Lewis Smedes’in dediği gibi; affettiğimizde hapisteki mahkumu salar ve sonrasında mahkumun kendimiz olduğunu anlarız.

Ömrü hapishanelerde intikam planlarıyla geçmiş ve rivayete göre gizli gizli okuduğu Marcus Aurelius kitabı sayesinde iyileşmiş Nelson Mandela da mahkum metaforunu kullanır:

“Özgürlüğüme giden kapıya doğru yürürken, kırgınlığımı ve nefretimi arkamda bırakmasaydım hala hapiste olacağımı biliyordum.”
...
Jung ise her zamanki gibi farklı bir perspektiften bakar. Hristiyanlığın “düşmanını affet” prensibini inceleyen psikanalist, dinlerin, yoksullara yardım etmemizi, zarar vereni bağışlamamızı ve düşmanımızı bile sevmemiz gerektiğini salık verdiğini söyler ama sormadan edemez:

“Peki ya ben yoksulu, zorbayı ve düşmanı kendi içimde bulursam?"

"Ya affetmem ve sevmem gereken düşman kendimsem?"

Aziz Francis’in “affettikçe affediliriz” dediği gibi, başkasını affetmemizdeki nihai amaç, kendimizi affetmek ve yeniden sevebilmek olabilir mi?

Affetmenin gizli öğesi

Affetmenin bizim için sağlıklı olması, her durumda affetmemiz gerektiği anlamına gelmez.

Zarar gördüğümüzde ve sınırlarımız yok sayıldığında öfkelenmek ve öfkeli kalmak bizi gelecek saldırılardan koruyabilir.

Çünkü öfke, özsaygımızı korumamız için adım atmamızı talep eder. Ama Filozof Nussbaum’a göre öfke ve suçlama uzadıkça hayatımızın sorumluluğunu başkasına yüklemeye başlarız:

“Sorumluluğu başkasına yükleyen bir duygu, özsaygımızı nasıl korusun ki?” diye sorar filozof.

...
Nussbaum’a göre yapmamız gereken, yaşadığımız hayal kırıklığı ve çaresizlik duygusunun ardından sağlıklı bir şekilde yas tutmak ve zamanla güçlenerek hayatımızın kontrolünü yeniden ele almaktır. 

Ama öfke, kaybettiğimiz kontrol duygusunu sahte bir biçimde geri getirir. Suçlama ise bize “mağduriyet hakkı” tanır.

Zamana bıraksak geçecek yarayı, suçlamalarla sürekli canlı tutar, kendimizi geçmişin hapishanelerine kitleriz.

"Affetmek daha iyi bir geçmiş umudunu terk edip geleceğe bakmaktır." diye hatırlatır Luskin. 

...

Ve kendi hikayemizde baş rol olamamak, sürekli mağdur, kurban, edilgen kalmak zamanla bize ağır gelir. Çünkü ömrümüz sınırlıdır.

İçimizdeki suçluluk dile gelse muhtemelen şöyle derdi:

“Kırıldım, doğru. Ama suçlamayı ve pasif kalmayı alışkanlığa dönüştürdüm. Bir yarayı, her şeyin açıklaması yaptım.”  

“Şimdi, şu an, öfke ve suçlamayla kaybettiğim zaman için kendimi affetmeye hazır mıyım?”

Yanıt evetse, yas süreci ve iyileşme başlar. 

...
Başkası için değil, kendimiz için affederiz.

Ünlü yazar Kevin Kelly, doğru yaşam için nasihatler verdiği kitabında, “Affetmek,” der, “duymadığımız o özrü kabul etmektir.”  

“Ve affetmek kendimize verebileceğimiz en güzel hediyedir.”

“The Unforgiven” üçlemesinin ilk iki şarkısında ebeveynleri, toplumu ve sevgiliyi suçlayan Metallica’nın, olgunluk çağındaki son şarkısındaki değişim aslında kadim anlatının bir özetiydi:

“Nasıl suçlayabildim sizi, asıl affedemediğim kendimdi.” 

 

Kaynak:

Fred Luskin - Forgive for Love

Fred Luskin - Forgive for Good

Lewis Smedes - Forgive and Forget: Healing the Hurts We Don't Deserve

Nelson Mandela - Long Walk to Freedom

Carl Gustav Jung - Collected Works 11

Martha Nussbaum - Anger and Forgiveness

Kevin Kelly - Excellent Advice For Living