Yürüyen merdiven yolcu güvenliğini artıran yenilikçi teknolojiler
Rory S. Smith
Northampton Universitiesi, Northampton, Birleşik Krallık

Anahtar Kelimeler: Yürüyen merdiven, Kazalar, Düşmeler, Sıkışmalar, Teknolojiler

Özet. Değişken frekanslı sürücüler gibi yeni teknolojiler, yürüyen merdiven yolcu güvenliğini büyük ölçüde artırabilir. Bu teknolojiler ve nasıl çalıştıkları açıklanmaktadır. Ayrıca, ASME A17.1 standardında zorunlu olan ancak BS EN 115 standardında zorunlu olmayan, sıkışmaların meydana gelme sıklığını ve sıkışmalardan kaynaklanan zararların ciddiyetini büyük ölçüde azaltabilecek mevcut cihazlar ve prosedürler incelenmektedir.

1. GİRİŞ

Yürüyen merdivenlerde kazalar sık sık meydana gelir [1]. Genellikle bu kazalar yolcuların yaralanmasına neden olur. Yaralanmaların çoğu hafif olmakla birlikte, ciddi yaralanmalar da meydana gelir. Bazı yaralanmalar hayatı değiştirir ve bazen de ölümle sonuçlanır.

Kazaların çoğu, aşağıdaki iki genel kategoriye girer [1]:
1. Düşmeler
2. Sıkışmalar

Bu iki kategori açıklanacak ve yeni teknolojilerin uygulanmasıyla bu iki kategorinin meydana gelme olasılığının ve zararın ciddiyetinin nasıl önemli ölçüde azaltılabileceği ele alınacaktır.

2. KAZA TÜRLERİ

2.1 Düşmeler

Düşmeler çoğunlukla yolcuların yürüyen merdivene binerken meydana gelir. Yürürken yürüyen merdiven basamağında durmaya geçiş, özellikle yaşlı yolcular için zor olabilir [2].

Düşmeler, basamakların düz konumdan eğimli konuma geçtiği sırada da meydana gelir. Ayaklar birden fazla basamakta bulunan yolcular, bu geçiş sırasında düşebilir. Ayrıca, yolcunun bagajı varsa, bagajın kayması da yolcunun düşmesine neden olabilir. Havaalanları veya ulaşım merkezleri gibi yolcuların rutin olarak bagajlarını yürüyen merdivene taşıdığı yerlerde, yürüyen merdiven düşmelerinin çoğunda bagajlar rol oynar [1].

Eskalatör düşmelerinin çoğu 65 yaş üzerindeki yolcuları ilgilendirir [2]. Bu durum, bilişsel yeteneklerin azalmasına bağlanmaktadır [2].

Havaalanlarındaki yürüyen merdiven düşmelerinin çoğunda kadınlar yer almaktadır. Bu durum, yaşlı kadınları risk grubu haline getirmektedir [1].

2.2 Sıkışmalar

Sıkışmalar, aşağıdakiler gibi birçok şekilde gerçekleşebilir:

1. Yaralanma olmayan sıkışmalar. Yaralanma olmayan sıkışmalarda, ayakkabı bağı veya başka bir giysi parçası sıkışabilir.

2. Hafif yaralanma. Hafif yaralanma genellikle vücut parçalarının sıkışmasıyla sonuçlanır, ancak vücut parçası tarak plakasına çarpmadan önce yürüyen merdiven durdurulur.

3. Ciddi yaralanma. Bu yaralanmalar genellikle hafif yaralanmalı sıkışmalar olarak başlar ve vücut parçası tarak plakasına çarparak hayatı değiştiren yaralanmalara neden olana kadar yürüyen merdiven boyunca ilerler.

Not: Hayatı değiştiren yaralanma, uzuv kaybı veya kalıcı bozukluğunu içerebilir.

4. Ölümcül yaralanma. Yürüyen merdivenin neden olduğu ciddi ezilme veya uzuv kaybı ile sonuçlanan, çok nadir görülen bir sıkışma türüdür.

3. RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE AZALTMA

Risk değerlendirmesi, kişilere, mülke ve çevreye zarar veren tehlikeleri değerlendirmeyi ve bunların meydana gelme olasılığını ve zararlı bir olay nedeniyle ortaya çıkacak zararın ciddiyetini belirler.

Risk azaltma aşağıdakileri içerir:
1. Olayın meydana gelme olasılığını azaltmak.
2. Zararın ciddiyetini azaltmak.
3. Hem meydana gelme olasılığını hem de zararın ciddiyetini azaltmak.

ISO 14798 2009-03-01 Asansörler, yürüyen merdivenler ve yürüyen bantlar — Risk değerlendirme ve azaltma metodolojisi, asansör endüstrisindeki tehlikelerin nasıl değerlendirileceğini açıklayan bir standarttır [3].

Düşme ve sıkışma kaynaklı zararlar, yeni teknolojilerin uygulanması ve BS EN 115-1 standardında zorunlu kılınmayan ancak ASME A17.1 kodunda zorunlu olan uygulamaların uygulanmasıyla azaltılabilir [4, 5].

4. DÜŞMELERİN AZALTILMASI

4.1 Değişken hızlı sürücüler

Değişken hızlı sürücüler, aşağıdaki nedenlerle düşmeleri azaltabilir:
1. Fren arızası.
2. Ani duruşlar.
3. Trafik sıkışıklığı.
4. Araca binme ve inme.
5. Hız.

Fren arızası: Fren arızası, acil bir durumun frenin devreye girmesine ve motora giden gücün kesilmesine neden olması durumunda, mekanik frenin basamak bandını durduramaması ile ortaya çıkar. Bu durum, aşağı yönde hareket eden ve tam yüklü bir yürüyen merdivenin acil duruş yapması durumunda meydana gelebilir. Sonuç olarak, yürüyen merdivenin alt katında insan yığını oluşur. Bir yürüyen merdiven fren sisteminin maksimum yavaşlama oranı, BS EN 115 standardında 1,0 m/s² ve ASME A17.1 standardında 0,91 m/s² olarak tanımlanmıştır [5, 4].

Aynı mekanik fren, hem yukarı hem de aşağı yönde hareket eden tam yüklü bir yürüyen merdiveni aynı maksimum yavaşlama oranıyla durdurmalıdır. Fren, hareket eden yükün kinetik enerjisini ve aşağı yönde hareket eden yükün potansiyel enerjisindeki değişimi dağıtmalıdır.

Mekanik fren, her fren yapıldığında sürtünme malzemesinin bir kısmını kaybeder. Bir yürüyen merdiven durdurma düğmesi yerine durdurma düğmesi kullanılabilir, bu da fren aşınmasına neden olur.

Çoğu durumda, 6 metreden fazla yükseklik farkı olan yürüyen merdivenlerde, fren arızası olasılığını azaltmak için bir yardımcı fren takılmalıdır [4, 5].

Tahrik motoru ve değişken hızlı sürücü kullanılarak yapılan dinamik frenleme, bir yürüyen merdiveni elektriksel olarak tamamen durdurabilir. Daha sonra mekanik fren, tutma freni olarak devreye girer. Bu işlem, fren balatalarında veya pabuçlarında aşınmaya neden olmaz.

Bir yürüyen merdiven dinamik frenleme sistemi ile donatılmışsa, ASME A17.1 standardı, yüksekliği 6 metreyi aştığında yardımcı fren kullanılmasını zorunlu kılar [4].

Sert duruşlar: Sert duruşlar, mekanik frenin uygulanması sonucunda yürüyen merdiven basamak bandının yüksek bir sarsıntı ve yavaşlama oranıyla durmasına neden olduğunda meydana gelir. Bu yüksek oranlar, yürüyen merdivenin yükü ve fren ayarının birleşiminden kaynaklanabilir.

Sert duruşlar genellikle yolcuların yürüyen merdivenin hareket yönünde düşmesine neden olur. Yürüyen merdivende aşağı doğru hareket ediyorsa, bir kişinin önündeki yolcuya düşmesi, birkaç kişiyi içeren bir "domino etkisi" düşüşüne neden olabilir.

Dinamik frenleme sistemleri, yük ve fren ayarlarından etkilenmeyen yavaşlama ve sarsıntı hızı profilleri sağlamak için kapalı devre kontrol sistemi kullanır. Hızlanma oranı genellikle yönetmelikte belirtilen maksimum değerin altında ayarlanabilir. Daha fazla ayrıntı için bkz. ASME A17.1 Şekil I-15, Yürüyen Merdiven/Yürüyen Yol Dinamik Frenleme Mantığı.