Türkiye asansör sektörü, 2023 yılı performansını değerlendiren kapsamlı “Asansör Sektör Raporu” ile yeniden gündemde.

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından 2024 yılı başında yayımlanan rapor, hem küresel ticaret dengelerini hem de Türkiye’nin üretim, ihracat, istihdam ve teknolojik dönüşüm boyutlarını ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor.

Küresel asansör dış ticareti 25,1 milyar doları aştı

Rapora göre 2023 yılında dünya genelinde asansör dış ticaret hacmi 25,1 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bunun 12,3 milyar doları ihracat, 12,8 milyar doları ithalat olarak kayıtlara geçti.

Küresel ihracat liderleri sıralamasında Çin, İtalya ve İspanya ilk üç sırayı paylaşırken, Türkiye 375 milyon dolarlık ihracatla dünya sıralamasında 8’inci oldu ve küresel ihracattan %3 pay aldı.

İthalatta ise Türkiye yalnızca %1 pay ile 34’üncü sırada yer aldı. Bu tablo, Türkiye’nin son yıllarda net tedarikçi ülke konumuna geçiş yaptığını gösteriyor.

Raporda “Türkiye, üretim kapasitesi ve çeşitliliğiyle Avrupa ve MENA bölgesinde güvenilir tedarik zinciri merkezi haline geldi” ifadelerine yer verildi.

2018’den bu yana kalıcı dış ticaret fazlası

Türkiye’nin asansör dış ticareti 2018 yılından bu yana sürekli fazla veren bir yapı sergiliyor.

2016 sonrası ithalatın azalması, ihracatın ise artış trendine girmesiyle birlikte Türkiye, “yakın pazar tedarikçisi” profiline yaklaştı.

Bu model, Avrupa pazarlarının Çin’e alternatif tedarik kaynaklarına yöneldiği dönemde Türkiye’yi stratejik konuma taşıdı.

Rapora göre ihracat yapılan ülke sayısı 2005’te 68 iken 2023’te 144’e yükseldi.

En güçlü artış Rusya, Cezayir ve Irak pazarlarında gerçekleşti. Bu genişleme, Türkiye’nin yalnızca Orta Doğu değil, Kuzey Afrika, Doğu Avrupa ve Orta Asya pazarlarında da etkili olmaya başladığını gösteriyor.

Üretim değerinde çift haneli büyüme

Türkiye asansör imalat sanayisi, 2023 yılında kayda değer bir üretim artışı gerçekleştirdi.

Elektrikle çalışan asansörlerin üretim değeri %54,6 artarak 5 milyar TL’ye, parça ve aksam üretimi %30,3 artarak 8,9 milyar TL’ye ulaştı.

Böylece toplam üretim değeri 2023 itibarıyla 13,9 milyar TL’ye yaklaştı.

Bu tablo, sektörün ölçek ekonomisine geçtiğini ve hem iç pazar hem de ihracat için kapasite fazlası oluşturabildiğini ortaya koydu.

Raporda, “Türkiye asansör sektörü artık sadece iç talebe değil, bölgesel ihracata da üretim planlayan bir yapıya kavuştu” değerlendirmesi yer aldı.

İhracatta yeni rekor: 375 milyon dolar

Türkiye’nin asansör ihracatı 2023’te 375 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Bu, 2015 yılına göre 249 milyon dolarlık artış anlamına geliyor.

En güçlü ihracat artışı görülen ülkeler Rusya (75 milyon $), Cezayir (33 milyon $) ve Irak (20 milyon $) oldu.

Raporda ayrıca “İhracat yapılan 144 ülke, Türkiye’nin ürün çeşitliliği ve teknik yeterliliğinin küresel ölçekte kabul gördüğünü” vurguluyor.

Türkiye’nin ihracatında komponent bazlı ürünler (motor, kontrol panosu, kapı, fren, ray, kabin vb.) payını artırdığı belirtiliyor.

Böylece sektör, “paket asansör” ihracatının ötesine geçerek yüksek katma değerli ara ürünlerde de büyüme sağladı.

İthalatta azalış, yerli üretimde güçlenme

İthalat tarafında 2023’te öne çıkan ülkeler Çin (60 milyon $), İtalya (16 milyon $) ve Slovakya (12 milyon $) oldu.

Ancak bu rakamlar, Türkiye’nin iç üretim kapasitesiyle karşılaştırıldığında oldukça düşük kaldı.

Raporda, 2018 sonrası ithal ürün oranının gerilediği, yerli komponent kullanım oranının ise önemli ölçüde arttığı belirtiliyor.

Bu değişim, Türkiye’nin dış ticarette net fazla veren az sayıdaki sanayi kollarından biri haline gelmesini sağladı.

Firmalar, istihdam ve kurumsallaşma

2023 itibarıyla sektörde 2.669 firma faaliyet gösteriyor.

Bu firmaların 2.278’i elektrikli asansör üreticisi, 69’u hidrolik sistem imalatçısı, 322’si parça ve aksam üreticisinden oluşuyor.

Sektörde toplam 31.107 kişi istihdam ediliyor.

Ayrıca 39 A Tipi Muayene Kuruluşu yetkilendirilmiş durumda; 3.098 bakım-servis firması ise TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi ile faaliyet yürütüyor.

Bu tablo, Türkiye’nin üretim kadar denetim, bakım ve hizmet tarafında da olgun bir ekosistem oluşturduğunu kanıtlıyor.

Alt sektörlerle güçlü entegrasyon

Rapor, Türkiye asansör sanayisinin birçok alt sektöre doğrudan bağlı olduğunu ortaya koyuyor:

İnşaat sektörü: Kentsel dönüşüm ve deprem dayanıklılığı odaklı projeler, asansör talebini sürekli kılıyor.

Metal ve makine sektörü: Kabin, karkas, ray, fren ve regülatör üretiminde yerli çelik ve alüminyum kullanımı arttı.

Elektrik–elektronik sektörü: Mikroişlemci tabanlı kontrol panoları, sensörler ve rejeneratif sürücüler sektöre dijital dönüşüm kazandırıyor.

Bakım & denetim sektörü: TSE belgeli firmalar ve muayene kuruluşları, güvenlik kültürünü kalıcı hale getiriyor.

Yazılım ve IoT: Akıllı binalarda enerji izleme ve arıza tahmin sistemleri, yeni nesil bakım anlayışını şekillendiriyor.

Bölgesel kümelenme: Marmara, Ege ve İç Anadolu üçgeni

Türkiye asansör sektörünün coğrafi dağılımı, sanayi yapısının dengeli bir şekilde yayıldığını gösteriyor.

Marmara Bölgesi:

İstanbul merkezli büyük üretici ve montaj firmalarıyla sektörün ana merkezi.

Küresel lojistik ağlara yakınlığı, Marmara’yı ihracat odaklı üretim üssü haline getiriyor.

Ege Bölgesi (İzmir):

İzmir, mekanik aksam ve kabin üretiminde uzmanlaşmış durumda.

Liman bağlantısı, bölgedeki firmaların dış ticaret kabiliyetini güçlendiriyor.

Ayrıca İzmir, son yıllarda enerji verimli komponent üretiminde öne çıkıyor.

İç Anadolu (Ankara–Konya):

Ankara, regülasyon ve kamu projelerinin merkezi; çok sayıda montaj ve bakım firması burada faaliyet gösteriyor.

Konya ise son yıllarda komponent üretimi ve montaj sistemlerinde hızlı büyüme kaydetti.

Konya’daki sanayi altyapısı, sektöre yeni bir “iç tedarik merkezi” kazandırdı.

Ciro ve üretim endeksi: Beş yılda yedi kat artış

TÜİK verilerine göre sektörün toplam cirosu 2019’da 9,2 milyar TL iken, 2023 sonunda 62 milyar TL’ye ulaştı.

Bu, beş yılda yaklaşık yedi kat büyüme anlamına geliyor.

 

Üretim endeksi (2015=100 baz yılı) ise 2023’te %83 artış gösterdi.

Cirodaki artış, özellikle yüksek katlı konut, ticari bina ve kamu projeleri ile doğrudan ilişkilendiriliyor.

Maliyet kalemleri arasında çelik, elektronik bileşenler, işçilik ve belgelendirme giderleri öne çıkıyor.

Gelecek perspektifi: 2025–2026 döneminde üç farklı senaryo

Rapor, önümüzdeki dönemde sektörün yol haritasını üç ana senaryo altında ele alıyor:

Baz senaryo – dengeli ilerleme

Türkiye ekonomisinde sıkı para politikası sürerken, iç talep sınırlı; ancak net ihracat desteği güçlü.

Rusya–Cezayir–Irak hattında talep devam ederken AB’de modernizasyon talebi artıyor.

İhracatın 370–410 milyon dolar bandında seyretmesi öngörülüyor.

Olumlu senaryo – Yakın pazar ve yeşil ürünle sıçrama

SKDM (Sınırda Karbon Düzenlemesi) sürecine uyum sağlayan firmalar avantaj elde edecek.

Enerji verimli motorlar, rejeneratif sürücüler, IoT tabanlı sistemler, ürün başına değeri yükseltebilir.

Bu durumda ihracat 400–450 milyon dolar aralığına çıkabilir.

Temkinli senaryo – Korumacılık ve maliyet baskısı

Küresel korumacılık eğilimleri ve yüksek iç faiz ortamı yatırımları zorlaştırabilir.

Kur oynaklığı ve girdi maliyetleri marjları baskılayabilir.

İhracatın 340–370 milyon dolar seviyelerinde kalması beklenebilir.

2025 için 5 stratejik hamle

SKDM ve yeşil dönüşüm hazırlığı: Karbon izleme, EPD belgesi, enerji sınıfı etiketleri.

$/kg artışı: Rejeneratif sürücüler, akıllı kontrol panoları, bakım yazılımlarıyla ürün+servis modeli.

Pazar stratejisi: Rusya–MENA bölgesinde derinleşme, AB’de modernizasyon projelerine yönelme.

Finansman yönetimi: Kur riskine karşı esnek fiyatlama, endeksli sözleşmeler.

Bölgesel kapasite: Marmara–İzmir–Konya hattında entegre üretim ve lojistik iş birliği.

Sonuç: Türkiye asansör sanayisi kalıcı yapısal güç kazandı

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Asansör Sektör Raporu 2023, Türkiye’nin asansör sanayisinde üretim kapasitesi, ihracat gücü ve teknolojik kabiliyetleriyle dünya pazarında kalıcı bir yer edindiğini gösteriyor.

Sektör artık yalnızca montaj veya parça imalatı değil; enerji verimli, akıllı ve çevreci çözümler üreten bir endüstri kimliği kazandı

2025 sonrası dönemde Türkiye, yeşil dönüşüm ve dijitalleşme odaklı ürünlerle $/kg değerini artırmayı, Avrupa ve MENA bölgesinde “yüksek katma değerli tedarikçi ülke” konumunu pekiştirmeyi hedefliyor.

Kaynak:

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı – Sanayi Genel Müdürlüğü, Asansör Sektör Raporu 2023 (Yayın Yılı 2024)