Değerli meslektaşlarımız gelişen teknoloji ve yaşanan ürün iyileştirmeleri doğrultusunda güncelleme ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Bu ihtiyacı karşılamak üzere yasal düzenlemeler ve ürün standartları her geçen gün güvenlik seviyesini yukarı taşımak, iş kazalarını, ürüne bağlı kazaları ve teknolojik gelişmeleri dikkate alarak güncellenmektedir. Sektörel değişimler öngörülen geçiş süreleri ile birlikte kamuoyuyla paylaşılmaktadır. Güncel olarak Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230 sayılı yönetmelik) ile 20 Ocak 2027 tarihi itibariyle mevcut 2014/33/AB Asansör Yönetmeliğinin de Ek-1 Madde 1.1’de yer alan atıf sebebiyle güncellemeye tabi olacaktır. Ayrıca Yürürlüğe girecek olan Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği ile belirtilen Temek Sağlık ve Güvenlik Gereklilikleri (TSGG) şartlarının sağlanması gerekir. İlgili değişiklikleri https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32023R1230&qid=1787427450090 sayılı AB Resmi gazetesinden ve https://webgate.ec.europa.eu/circabc-ewpp/d/d/workspace/SpacesStore/d9967d56-b51a-4689-9a76-9a827acb56be/download adresinde yer alan bilgilendirme metni üzerinden takip edebilirsiniz.

Değişiklik içeriğine baktığımızda;

• Ek-III TSGG Madde 1.1.9 ve 1.2.1 maddelerinde Siber güvenlik ve yapay zeka ile ilgili temel gerekliliklerin tanımlandığı,
• Ek-III TSGG Madde 1.1.2.e Makineler veya ilgili ürünler, kullanıcının, uygun olduğu durumlarda, güvenlik fonksiyonlarını test edebilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve imal edilmelidir.

Makine veya ilgili ürün, güvenli bir şekilde test edilmesi, ayarlanması, bakımı ve kullanılması için gerekli olan tüm özel ekipman ve aksesuarlarla ve uygun olduğu durumlarda, belirli işlevsel test prosedürlerinin açıklamasıyla birlikte tedarik edilmelidir.

• Ek-III TSGG Madde 1.1.6 b+f+g) Öngörülen kullanım koşulları altında, operatörün karşılaştığı rahatsızlık, yorgunluk ve fiziksel ve psikolojik stres, en azından aşağıdaki ergonomik ilkeler dikkate alınarak ortadan kaldırılmalı veya mümkün olan en aza indirilmelidir:

(b) operatörün kapasitesini aşan zorlayıcı çalışma duruşlarından veya hareketlerden ve manuel kuvvet uygulamalarından kaçınmak;

(f) insan-makine arayüzünü, operatörlerin öngörülebilir özelliklerine, tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranışa veya mantığa sahip olan ve değişen özerklik seviyelerinde çalışmak üzere tasarlanmış makine veya ilgili ürünler de dahil olmak üzere, uyarlamak;

(g) tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranışa veya mantığa sahip olan ve değişen özerklik seviyelerinde çalışmak üzere tasarlanmış makine veya ilgili ürünleri, insanlara (sözlü olarak kelimelerle ve sözsüz olarak jestler, yüz ifadeleri veya vücut hareketleriyle olduğu gibi) uygun ve yeterli şekilde yanıt verecek ve planlanan eylemlerini (ne yapacağı ve neden yapacağı gibi) operatörlere anlaşılır bir şekilde iletecek şekilde uyarlamak.

• Ek-III TSGG Madde 1.1.9 Makine veya ilgili ürün, başka bir cihazın, bağlı cihazın herhangi bir özelliği veya makine veya ilgili ürünle iletişim kuran herhangi bir uzak cihaz aracılığıyla bağlanması, tehlikeli bir duruma yol açmayacak şekilde tasarlanmalı ve imal edilmelidir.

Makine veya ilgili ürünün ilgili temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygunluğu için kritik olan yazılıma bağlantı veya erişim için ilgili sinyal veya veri ileten bir donanım bileşeni, kazara veya kasıtlı manipülasyona karşı yeterince korunacak şekilde tasarlanmalıdır.

Makine veya ilgili ürün, makine veya ilgili ürünün uygunluğu için kritik olan yazılıma bağlantı veya erişim için ilgili olduğunda, bu donanım bileşenine yapılan meşru veya gayri meşru bir müdahalenin kanıtlarını toplamalıdır.

Makine veya ilgili ürünün ilgili temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygunluğu için kritik olan yazılım ve veriler, bu şekilde tanımlanmalı ve kazara veya kasıtlı manipülasyona karşı yeterince korunmalıdır.

Makine veya ilgili ürün, güvenli bir şekilde çalışması için gerekli olan, üzerine kurulu yazılımı tanımlamalı ve bu bilgiyi her zaman kolay erişilebilir bir biçimde sağlayabilmelidir.

Makine veya ilgili ürün, makine veya ilgili ürüne kurulu yazılıma yapılan meşru veya gayri meşru bir müdahalenin veya yazılımın veya konfigürasyonunun değiştirilmesinin kanıtlarını toplamalıdır.

• Ek-III TSGG Madde 1.2.1 paragraf a+d,f Kontrol sistemleri, tehlikeli durumların ortaya çıkmasını önleyecek şekilde tasarlanmalı ve imal edilmelidir.

Kontrol sistemleri aşağıdaki şekilde tasarlanmalı ve imal edilmelidir:

• (a) koşullara ve risklere uygun olduğu durumlarda, öngörülen çalışma gerilmelerine ve öngörülen ve öngörülmeyen dış etkilere, tehlikeli bir duruma yol açan üçüncü tarafların makul ölçüde öngörülebilir kötü niyetli girişimleri de dahil olmak üzere, dayanabilmeleri;

---

(d) güvenlik fonksiyonlarının sınırları, üretici tarafından yapılan risk değerlendirmesinin bir parçası olarak belirlenecek ve bu tür değişiklikler tehlikeli durumlara yol açabileceği durumlarda, makine veya ilgili ürün veya operatörler tarafından, makine veya ilgili ürünün öğrenme aşaması dahil olmak üzere, oluşturulan ayarlarda veya kurallarda hiçbir değişikliğe izin verilmez;

(f) makine veya ilgili ürün piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra yüklenen güvenlik yazılımının sürümlerine ve bir müdahaleyle ilgili olarak oluşturulan verilerin izleme kaydı, yalnızca yetkili bir ulusal makamdan gelen gerekçeli bir talep üzerine bu Ekin uygunluğunu göstermek amacıyla, bu tür yüklemelerden sonra beş yıl süreyle etkinleştirilir.

Değişen özerklik seviyelerinde çalışmak üzere tasarlanmış, tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranışa veya mantığa sahip makinelerin veya ilgili ürünlerin kontrol sistemleri aşağıdaki şekilde tasarlanmalı ve imal edilmelidir:

(a) makine veya ilgili ürünün, tanımlanmış görevinin ve hareket alanının ötesinde eylemler gerçekleştirmesine neden olmamalıdır;

(b) makine veya ilgili ürün piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra, güvenlik fonksiyonları da dahil olmak üzere güvenlik fonksiyonlarını sağlayan yazılım tabanlı güvenlik sistemleri için güvenlikle ilgili karar alma sürecine ilişkin verilerin kaydedilmesi etkinleştirilir ve bu tür veriler, yalnızca yetkili bir ulusal makamdan gelen gerekçeli bir talep üzerine bu Eke uygunluğu göstermek amacıyla, toplanmasından sonra bir yıl süreyle saklanır;

(c) doğasında var olan güvenliğini korumak için makine veya ilgili ürünü düzeltmek her zaman mümkün olmalıdır.

Aşağıdaki noktalara özellikle dikkat edilmelidir:

---

(c) makine veya ilgili ürün veya operatörler tarafından, makine veya ilgili ürünün öğrenme aşaması dahil olmak üzere, oluşturulan ayarlarda veya kurallarda, bu tür değişiklikler tehlikeli durumlara yol açabileceği durumlarda, yapılan değişiklikler önlenmelidir;

• Ek-III TSGG Madde 1.2.6 1.2.6 Güç kaynağının veya iletişim ağı bağlantısının arızalanması

Makine veya ilgili ürüne giden güç kaynağının veya iletişim ağı bağlantısının kesilmesi, kesintiden sonra yeniden kurulması veya herhangi bir şekilde dalgalanması tehlikeli durumlara yol açmamalıdır.

Aşağıdaki noktalara özellikle dikkat edilmelidir:

(a) makine veya ilgili ürün beklenmedik şekilde çalışmamalıdır;

(b) bu tür bir değişiklik tehlikeli durumlara yol açabileceğinde, makinenin parametreleri kontrolsüz bir şekilde değişmemelidir;

(c) durdurma komutu zaten verilmişse, makine veya ilgili ürünün durdurulması engellenmemelidir;

(d) makine veya ilgili ürünün hiçbir hareketli parçası veya makine veya ilgili ürün tarafından tutulan parça düşmemeli veya fırlamamalıdır;

(e) hareketli parçaların, her ne olursa olsun, otomatik veya manuel olarak durdurulması engellenmemelidir;

(f) koruyucu cihazlar tamamen etkili kalmalı veya bir durdurma komutu vermelidir.

• Ek-III TSGG Madde 1.3.7 5. Paragraf Hareketli parçalar ile ilgili riskler: İnsan-makine birlikteliği ve etkileşimi,

Tehlikeli durumlara yol açan temas risklerinin ve makine ile etkileşimin neden olabileceği psikolojik stresin önlenmesi aşağıdakilere uyarlanmalıdır:

a) doğrudan işbirliği olmaksızın paylaşılan bir alanda insan-makine birlikteliği;

b) insan-makine etkileşimi.

• Ek-III TSGG Madde 1.6.2 2. Paragraf Çalışma pozisyonlarına ve servis noktalarına erişim

Çalıştırma, ayarlama, bakım veya temizlik için kişilerin girmesi gereken makine veya ilgili ürünlerde, makine erişimleri, kişilerin acil olarak kurtarılmasının mümkün olması için kurtarma ekipmanının kullanımına uygun boyutlandırılmalı ve uyarlanmalıdır.

Bir diğer konu başlığı ise ikincil mevzuat olarak ürün standartlarında değişim gerçekleşmiştir. Yakın zamanda CEN tarafından yayımlanan EN ISO 8100-1 ve EN ISO 8100-2 standartları henüz AB Resmi gazetesinde yayımlanmamıştır. İlgili standardın AB Resmi Gazetesinde yayımlanmasının ardından yürürlüğe giriş tarihleri ile birlikte yayın bilgileri de yer alacaktır. EN ISO 8100-1:2026 standardını incelediğimizde TS EN 81-20:2020 versiyonundaki değişiklik veya ilave açıklamalar ile ilgili olarak sizleri bilgilendirmek istiyorum. Bu bilgilendirme sırasında paylaştığımız bilgilerin orijinal standart metinlerinin yerine geçmeyeceği, tercüme ile yorumlamaya bağlı farklılıklar olabileceği unutulmamalıdır.

• 1. Bölüm Kapsam kısmında; “İç mekanda veya hava şartlarından korunan yerlerde bulunan asansörleri kapsar.”
• 2. Bölüm Referans Standartlar kısmında; güncel ISO standartlarına yer verilmiştir: Örneğin; TS ISO 8100-2, TS ISO 8100-33, TS ISO 8102-1/2, v.b.
• 3. Bölüm Terimler ve tanımlar kısmında çıkarmalar ve ilave tanımlamalar yapılmıştır.. Örneğin ilave olarak; RBF, MBF, PFD, PFH, Güç döngüsü, çalışma süresi, v.b. çıkarma olarak; kullanılabilir kabin alanı, yetkilendirilmiş kişi, yetkin kişi, PESSRAL, kurtarma çalışması, lamine cam, kılavuz raylar, v.b.
• 4. Bölüm Önemli Tehlikeler kısmı kaldırılmıştır.
• 5. Bölüm genel hatları ile yeni standartta 4. Bölüm olarak Güvenlik Gereklilikleri ve/veya Koruyucu Önlemler başlığında yer almaktadır.

• Risk değerlendirmesine ilişkin TS ISO 14798:2009 standardına atıfta bulunulmuştur.
• Koruyucu kapakların sökülmesi durumunda sabitleme sistemi koruyucu kapağa veya ekipmana bağlı kalmalıdır. (0. Giriş bölümünden buraya alınmıştır.) Ayrıca etiketlere ilişkin detaylandırma yapılmıştır.
• Kuyu aydınlatma armatürlerinin mekanik dayanımlarına ilişkin koşullar getirilmiştir.
• Kuyu derinliği, kuyuda çalışma platformu tanımlaması ve kuyuya iniş merdiveni koşullarında iyileştirme yapılmıştır.
• Kapı ve kapak uyarı ve bilgilendirme ifadeleri değiştirilmiştir.
• Kat ve kabin kapı panel mesafeleri yeniden değerlendirilmiştir.
• Kilit açılma bölgesi sınırlandırılmıştır.
• Kuyu altında erişilebilir bir yaşam alanı mevcut ise karşı ağırlıkta veya dengeleme ağırlığında sadece güvenlik tertibatı yeterli görülmüştür.
• Kuyu ayırıcı bölme (seperatör) olarak tanımlanan parça için gözlem, muayene veya dengeleme ağırlığı amacıyla halat/zincir kullanılması halinde bir veya birden fazla açıklık olabileceği, aynı kuyuda birden fazla asansör olması durumunda gerekli olan ayırıcı bölme koşulları tanımlanmıştır.
• Zıplama mesafelerinde kullanılan 0,035 v^2 ölçüsü 0,034V^2 olarak revize edilmiştir.
• Güvenli sığınma işaretleri üçgen yerine kare olarak adreslemeleri tanımlanmıştır. Kuyu sığınma alanlarında hareketli parçaların (denge zinciri gibi) bulunmasına izin verilmiş, sığınma alanına 0,7 m yükseklikte diz çökme duruş pozisyonu ve piktogramı eklenmiştir.
• Makine gurubu ve makine alanları ile ilgili kabuller çıkarılmıştır. Makine dairesi çalışma alanı yüksekliği yeniden 2,0 m olarak değiştirilmiştir. Makinenin korumasız dönen parçalarının düşey mesafe şartı çıkarılmıştır.
• Makine çalışması için öngörülen platformun taşıma kapasitesi tanımlanması eklenmiştir.
• Kapı panelleri arasındaki boşluklar bir tablo şeklinde açıklanarak mesafelerde iyileştirme yapılmıştır.
• Dikey kayar kapılara ilişkin tasarım şartları için detaylı bir bilgilendirme tanımlanmıştır.
• Durak kapı paneli ile iç kapı eşiği arası mesafe olmaması detaylandırılmıştır.
• Dikey kayar kapıların sarkaç darbe test koşulları tanımlanmıştır.
• Kullanılacak lamine cama ilişkin ISO 12543-3:2021 standardı tanımlanmıştır.
• Dış kapı manuel (elle açılan) iç kapı otomatik iken çalışma koşulları detaylandırılmıştır.
• Durak kapıları kapanırken mutlaka sesli ikaz olması ilave edilmiştir.
• Durak kapı panel tasarımlarına ilişkin detaylandırma tanımlanmıştır.
• Sahanlık için kapı önündeki aydınlatma değeri arttırılmıştır.
• Kabin burada işareti yerleşimi ve yazı boyutu tanımlanmıştır.
• Kilitleme elemanı için bir nesneyle kilidin açılmasını önleyecek şekilde korunması eklenmiştir. Kilitleme elemanı ile ilgili detaylandırma yapılmıştır.
• Tasarımda kabin alanına giriş kısımlarının dahil edilmesi ile ilgili görsel eklenmiştir. Yükleme araçlarına ait kapasite değerlerine ilişkin etiket bilgileri detaylandırılmıştır. Örnek kabin hesaplaması çıkarılmıştır.
• Seviyeleme SIL seviyesi SIL2 den SIL 3 e çıkarılmıştır.
• Lamine camların ilgili standarda göre etiketlerinde ürün standartlarının da yer alması tanımlanmıştır.
• Acil çıkış kapıları arasında taşınabilir hareketli bir platform ile köprü sağlanması iyileştirilmiştir. Köprünün dayanımına ilişkin koşullar detaylandırılmıştır.
• Kabin üstü tekmelik ve korkuluk yerleşimi detaylandırılmıştır. Giriş tarafına yapılacak korkuluk koşulları da ayrıca tanımlanmıştır. Bakım gerektiren koşullarda korkuluk içinden çalışma koşulları tanımlanmıştır.
• Kabin üstüne yerleştirilen muayene kumandası mesafesi tanımlanmıştır.
• Karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığının dayanım metodu tanımlanmıştır.
• Askılama için kayışlar tanımlanmıştır. Kayış yeterlilik ve dayanım şartları tanımlanmıştır.
• Askı izleme amacıyla bükülme sayıcı kullanımı tanımlanmıştır.
• Halat atma pimlerini yerleşimi tablodan çıkarılmış ancak resimlendirme detaylandırılmıştır.
• Metal olmayan kasnaklara ilişkin bilgilendirme etiketi tanımlanmıştır.
• Askılama tertibatlarına ilişkin bilgilendirme etiketi detaylandırılmıştır.
• Kullanılacak güvenlik tertibatlarına ilişkin bilgi plakalarında yer alan bilgiler detaylandırılmıştır.
• Karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığında sabit makaralı güvenlik tertibatı kullanılabileceği tanımlanmıştır.
• Regülatörün devreye girme mesafesi detaylandırılmıştır.
• Boru kırılma/Debi sınırlama valfinin yerleşimine dair detay bilgi tanımlanmıştır.
• Oturtma tertibatı için kapasite değeri tablo yerine anma yüklü olarak değiştirilmiştir. Asansörün kasıtlı olarak sıfırlama yapması tanımlanmıştır. Oturtma tertibatı olarak Enerji harcayan tipte tamponlar kullanılması tanımlanmıştır.
• Kabinin yukarı yönde aşırı hızlanmasına karşı koruma araçlarının devreye girme koşulları detaylandırılmıştır.
• İstemdışı hareket şartları detaylandırılmıştır.
• Kılavuz raylar için ilgili TS ISO 8100-33 standardına atıf yapılarak gerek koşullar tanımlanmıştır. Kılavuz rayların sıçrama senaryolarının da dikkate alınması tariflenmiştir. Ray hesaplamaları ISO 8100-2 de açıklanmıştır. Diğer hesaplamalar devre dışı bırakılmıştır.
• Enerji depolayan lineer olan veya olmayan tipte tamponların asansör yavaşlamasının izlenmesi durumunda kullanılması koşulları tanımlanmıştır.
• Tahrik makinalarında kullanılmak üzere elastomer kaplı kayış kullanımı tanımlanmıştır. Tahrik makinasına ait fren sistemleri detaylandırılmıştır.
• Hidrolik boru tesisatı şartları ISO 4413 standardına uygunluğu tanımlanmıştır. Hesaplamalar ISO 8100-2 ye göre yapılması tanımlanmıştır.
• Esnek hortumların bükülme yarıçapı için imalatçı referansı kaldırılmıştır.
• Asansör makinasının durdurulması ve duruş durumunun kontrol edilmesi SIL seviyesinin yanında PFH değeri de eklenmiştir.
• İstenmeyen kabin hareketine karşı koruma amacıyla ikinci bir geri dönüşsüz valf kullanılması koşulu ilave edilmiştir.
• Basınç tahliye valfi, basıncın ayarı ve seçimi tanımlanmıştır.
• Motor çalışma süresi sınırlayıcısı, devreye girmiş olsa bile, hangi koşullarda asansör çalıştırılacağı tanımlanmıştır.
• Elektromanyetik uyum şartları ISO 8102-1:2020 emisyon ve ISO 8102-2:2021 bağışıklık standartlarına göre tanımlanmıştır.
• Elektrik tesisatına ilişkin standart koşulları güncel standartlara atıf yapılarak yeniden tanımlanmıştır. Elektrik güvenlik zincirinde yer alan cihazlar ve bileşenler ile ilgili koşullar detaylı şekilde açıklanmıştır.
• Elektrik kabloların ilişkin ürün şartları güncel standartlara atıf yaparak detaylandırılmıştır.
• Acil durum güç kaynağının hangi devreleri besleyeceği ayrı bir madde olarak açıklanmıştır. Aktif güç ihtiyacı için hesaplama gereklilikleri belirtilmiştir.
• Elektrik arızalarına karşı korumadaki arıza analizine ilaveler yapılmıştır.
• Emniyet devreleri ve elektrikli güvenlik tertibatları için SIL seviyeleri tanımlanmıştır.
• Emniyet devrelerinin ve elektrikli güvenlik tertibatlarının doğrulanması için yöntem tanımlanmıştır. Emniyet devreleri ve elektrikli güvenlik tertibatlarının SIL seviyeleri iyileştirilmiştir.
• Kısaltılmış stroklu tampon kullanılması durumunda devreye girmesi sonrası yapılacaklar tanımlanmış.
• Muayene kumandası çalışma koşulları iyileştirilmiştir.
• By-pas anahtarı çalışma koşulları detaylandırılmıştır.
• Yazılım tanımlaması eklenmiştir.
• Öncelikler ve sinyaller bölümü çıkarılmıştır.
• Teknik uygunluk dosya içeriği yer değiştirmiştir.
• Doğrulama yöntemleri güncel bilgilere göre yenilenmiştir.
• Güvenlik fonksiyonlarının kontrolü için özel talimat ihtiyacı tanımlanmıştır.
• Acil durum çalışması için bilgiler tanımlanmıştır.
• Bina ile ilgili koşulları ve kurulum plan detayları açıklanmıştır.
• Kuyu alt boşluğu merdiven gereklilikleri detaylandırılmıştır.
• ISO 8100-20 ile korelasyon tanımlanmıştır.
• Bilgilendirme amacıyla işlemlere bakış diyagramı tanımlanmıştır.
• Kaynakça kısmı güncel ISO standartlar ile güçlendirilmiştir.
• Makine grubu yerleşim yerleri görseli çıkarılmıştır.
• Bina arayüzü olarak yer alan bölüm çıkarılmıştır.
• Ek-ZA çıkarılmıştır.

Görüldüğü üzere oldukça kapsamlı bir değişiklik ve yenilikler ile birlikte hem imalatçı hem de monte eden tarafında detaylı bir çalışma gerektiren bir yenilik olarak karşımıza çıkacaklar. Vakit kaybetmeden hazırlıklara başlamak ve çalışmaları hızlıca adapte olmak gerekmektedir. Sürenin az olması sebebiyle ISO 8100-2 konusunda ilerleyen günlerde sizleri bilgilendirmek üzere görüşmek dileğiyle.

Saygılar.