Page 132 - AV 63

.
132 Asansör Vizyon Dergisi Eylül - Ekim 2021 Deniz DEMIRKAPLAN

ahlaklı ve ilmi en derin adamı olarak karşı bir direniş vardı. Mesela senin Y-Yenilik
kendisinin seçilmesini beklememiştir. kızını, bir oğlan istiyor. Oğlan için 1923 yılında gelen yenilik Meclis’ten
Hazineden hiçbir şey almadan “Nasıl biri” diye sorduklarında, ibaret değildir, rejim değişti. Saltanat
Avrupa’ya sığınmak durumunda “Şapkalının biri” diyorlar. Bu çok bitti, Cumhuriyet geldi. Devlet
kaldı. Bazen “Atatürk istese padişah önemli. “Şapkalının biri” demek, “Dini, ortadan kalkmadı, bir devamlılık
olmak ister miydi” diye soruluyor. imanı, ananeyi, sana saygıyı unut” içinde sadece rejim değişti. Başkaları
O, padişah olmak istemedi, neden demekti. Neticede bugün kimse bize ‘Türkiye’ diyordu; ilk defa biz
istesin ki? İran’da Rıza Şah’ı önce şapka takmıyor. de kendimize Türkiye dedik. Ama
cumhurreisi yapmaya kalktılar, o da 1923 sonrası yaşananlar 1923 kadar
kabul etti. Derken vazgeçti, şah oldu T-Tren önemlidir. Mustafa Kemal Paşa,
çünkü şartlar onu gerektiriyordu. Demiryolları, son devir Osmanlı’nın Medeni Kanun’u getirdi, hukukun
Cumhurbaşkanlığını krallığa çevirdi. ve Cumhuriyet’in tarihidir. Anadolu romanizasyon sürecini tamamladı.
Atatürk bu meseleden dolayı onu çok büyük, çok kurak, ulaşım O dönemde iktisadi sistemin ıslahına
sevmezdi. yollarına kapalı bir yerdi; dünyayla geçildi ve köyden aşar kaldırıldı.
ulaşım Karadeniz üzerinden sağlıklı Eğitim ve sağlıkta da ciddi reformlar
R-Rejim bir şekilde sağlanamayacağı için yapıldı. Her toplumun yenilenmesi
Gazi Mustafa Kemal ve arkadaşları bizi Akdeniz’e işte bu demiryolları gerekir. Yenilenme olmadan hiçbir
Cumhuriyet’i ilan ederek rejimin bağladı. Demiryollarının fonksiyonu kurumu yaşatamazsınız. Türkiye
adını koydu. Ancak bu o kadar da İkinci Cihan Harbi’nin sonrasına Cumhuriyet’le değişti. İkinci Cihan
kolay değildi. Çünkü mebuslar kadar devam etti. Harbi’ne girmedik, birikim yaptık.
(milletvekilleri) içinde hâlâ halifeyi O birikimle yeni endüstriye girdik.
ve padişahı isteyenler vardı. İkincisi, U-Ulus İki asırdır Batı orduları karşısında
daha Cumhuriyet kurulmadan ‘Ulus’ demek, ‘millet’ demektir. Bu savaşabilmek ve direnebilmek için
da önce, İstiklal Harbi’nin birçok kavram Fransız İhtilali’nden sonra yeni ilimleri, teknikleri öğrenmek
komutanı bile İstanbul’a girmek, çıktı. Ulus-devlet tam olarak nerede zorundaydık. Öğrendik, onları
onu geri alabilmek ümidinde değildi. kuruldu, o tartışılır ama ‘ulus- geliştirdik. Batılılaşmak için
Anadolu’nun bir kısmını kurtarmak devlet’ demek, aristokratik veya Batılılaşmadık, ayakta kalmak için
onlara göre o an için yeterliydi. dini değerler değil, vatandaşlık, ırk Batı’nın kurumlarını aldık ve devam
Halbuki Atatürk bir dâhi olduğu ve kan bağı değerleridir. Halbuki şu ediyoruz. Bugün de bu kurala uymak,
için karşı tarafın açığını görmüş ve açık ki, Türkiye’de bir ırk birliği yok. Batı-Doğu kavgasından kaçınmak
“Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. O zamanlar bu, vatandaşlık şeklinde zorundayız.
İleri!” demişti. Cumhuriyet’in ilanı da telaffuz edildi, bunun oturtulması
böyle bir uzak görüşlülüğün eseridir. lazım diye düşünüldü. Z-Zafer
Vatan için çarpıştık ve kazandık.
S-Samsun Ü-Ülkü 1922’de padişah gitti, monarşi
Samsun, Anadolu’ya çıkış noktasıydı. Ülkü, ideal, vatan yolunda ölmek lağvedildi. Biz, Cumhuriyet’i kurarken
19 Mayıs’ta Bandırma Vapuru’ndan ama aynı zamanda onun için var daha çok Lozan’ın havasındaydık.
inen Mustafa Kemal, ordu müfettişi olmak demektir. Atatürk’ün “Milli Lozan’dan sonra Cumhuriyet ilan
orada karşılandı. Bu tarihimizin en birlik duygusunu mütemadiyen edildi ama o ara, ‘Meclis hükümeti’
önemli dönüm noktalarından biridir. ve her türlü vasıta ve tedbirle dönemidir. 23 Nisan 1920’yle
Atatürk de zaten Nutuk’u bu tarihten besleyerek geliştirmek milli Temmuz 1923 arası, Türkiye, ‘Meclis
başlatır. ülkümüzdür” sözü her şeyi açıklıyor. hükümeti’ olarak devam etti. Çünkü
daha cumhuriyet ilan edilmemişti.
Ş-Şapka Devrimi V-Vatan Bu çok önemli. Bu bir bağımsızlık
Atatürk sokakta milletin ayrılmasını, Cihan Harbi’nde biz bir vatan ve savaşı, işgalcilere karşı bir direnişti.
kafa yapısının anlaşılmasını millet olduğumuzu ispat ettik. Vatan Bizim zaferimizdi. Zafer denince,
istemiyordu. Yani ‘Şapka Devrimi’ için savaşan, millet için ölen insanlar, “Hükümdarı kovduk, cumhuriyet
bir şekil devrimi değildi. Birdenbire başka yerde yoktur. Gençlerimiz olduk” diye düşünülmesin. Üç senelik
kasabanın ortasında şapkalı adamlar şehit oldu. Zanaatkârlar, çiftçiler, eli ‘Meclis hükümeti’ dönemi zaferin
belirdi. Bunlar kıyafettir. İnsana temel ayağı tutan herkes… Dört yıllık bu yapıtaşıdır.
bir şey gibi görünmez ama zihni savaş, bize milli bir bilinç kazandırdı.
meşgul eden unsurlardır. Şapkaya Cumhuriyet’i bu bilinçle kurduk. 1. Türev İçerik Kaynağı: İlber Ortaylı